Retelling w literaturze
DOI:
https://doi.org/10.26485/ZRL/2026/69.1/3Słowa kluczowe:
retelling, rewriting, reinterpretation, renarration, literatureAbstrakt
The text presents a definition of retelling as a contemporary creative strategy based on re-narrating culturally established stories — myths, fairy tales, legends and canonical literary works. It discusses the existing definitional inconsistencies within literary studies and highlights that retelling now functions as an umbrella term encompassing diverse forms of reinterpretation, regardless of the status of their source material or the degree of transformation involved. The authors point to the difficulties in establishing clear typologies. The text emphasizes the transformative nature of retelling, in which a hypotext is reshaped into a hypertext through its adaptation to contemporary values, needs and perspectives. It further identifies feminist, queer and intersectional approaches to this practice, underscoring their role in critically rewriting history, challenging patriarchal structures and restoring agency to previously marginalized characters. The growing popularity of this strategy within popular literature — addressed both to adult readers and to young and new adult audiences — is also highlighted.
Liczba pobrań
Bibliografia
Abramowska Janina (1995), Serie tematyczne [w:] J. Abramowska, Powtórzenia i wybory. Studia z tematologii i poetyki historycznej, Rebis, Poznań.
Bednarek Magdalena (2011), Ucieczka z zamkowej wieży, czyli o feministycznym prze-pisywaniu baśni w prozie polskiej po 1989 roku, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 2, HDL: 11089/45895.
Bednarek Magdalena (2018), Jaś i Małgosia w XXI wieku. O trawestacjach uwspółcześniających baśni w najnowszej literaturze polskiej, „Literatura Ludowa” nr 6, DOI: 10.12775/LL.6.2018.001.
Bednarek Magdalena (2020), Baśni przeobrażone. Transformacje bajki i baśni w polskiej epice po 1989 roku, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
Całek Anita (2017), Retelling w literaturze fantasy: od renarracji do metafikcji [w:] Tekstowe światy fantastyki, red. M. Leś, W. Łaszkiewicz, P. Stasiewicz, Prymat, Białystok.
Connor Steven (1994), Rewriting Wrong: On the Ethics of Literary Reversion [w:] Liminal Postmodernisms: The Postmodern, the (Post-)Colonial, and the (Post-)Feminist, red. T. D’haen, H. Bertens, Brill Rodopi, Amsterdam–Atlanta.
Curyłło-Klag Iwona (2020), Of mice and women: Pat Barker’s retelling of the „Iliad”, „Litteraria Copernicana” nr 3, DOI: 10.12775/LC.2020.031.
Długołęcka-Pietrzak Maria (2023), Transfikcjonalność, dialog, transpozycja, retellling: Smok Wawelski w literaturze dla dzieci i młodzieży [w:] Gady w literaturze, kulturze, języku i mediach, red. E. Borkowska, A. Borkowski i in., Instytut Kultury Regionalnej i Badań Literackich, Siedlce.
Dunin-Dudkowska Anna (2024), Nowe czytanie dziewiętnastowieczności (na przykładzie powieści Nancy Springer „Enola Holmes. Przypadek zaginionego markiza”) [w:] Reaktywacje dziewiętnastowieczności, t. II, red. A. Dunin-Dudkowska, D. Piechota i in., Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Lublin.
Gąsowska Lidia (2009), Fan fiction, czyli złoto dla zuchwałych. Pomiędzy pragnieniem narracji a realizacją opowieści [w:] Kody kultury. Interakcja, transformacja, synergia, red. H. Kubicka, O. Taranek, Sutoris, Wrocław.
Głos Mikołaj (2023), Kto uratuje Ariadnę? — palingeneza kreteńskiego mitu w popfeministycznych retellingach, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 1, DOI: 10.26485/ZRL/2023/66.1/18.
Głos Mikołaj (2024), (Anty)bohaterowie. Kreacje Odyseusza i Dedala w popfeministycznych retellingach greckich mitów [w:] Obszary polonistyki 7. (De)konstruowanie męskości. (De)mitologizacje, (dez)iluzje i (de)heroizacje męskości w literaturze, kulturze i języku, red. K. Matuszko, M. Głos, K. Maciąg, B. Drozd, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Głos Mikołaj (2024), Od ofiarności do (nie)zależności. Interpretacja mitu o Demeter i Korze Persefonie w postfeministycznych retellingach new adult, „Dzieciństwo. Literatura i Kultura” nr 1.
Głos Mikołaj (2024), Rebeliantka. Inanna jako bohaterka polskich retellingów mitów sumeryjskich, „Tematy i Konteksty” nr 14, DOI: 10.15584/tik.2024.20.
Głos Mikołaj (2025), Mitologiczni celebryci. Prolegomena do badań nad retellingami mitów greckich w polskiej prozie ostatniego ćwierćwiecza, „Tekstualia” nr 4: 10.5604/01.3001.0055.5182.
Goszczyńska Marta (2020), Secret Rooms, Locked Doors and Hidden Stories: Retelling „Bluebeard” as a Holocaust Narrative in Michèle Roberts’s „Ignorance”, „Analyses/Rereadings/Theories” nr 2, DOI: 10.18778/2353-6098.6.12.
Hałub Sylwia (2024), The Motif of Persephone in Sarah J. Mass’ „A Court of Thorns and Roses” Series, „Acta Neophilologica” nr 1, DOI: 10.31648/an.9634.
Izdebska Agnieszka, Szajnert Danuta (2014), Od redakcji, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 2, HDL: 11089/46192.
Izdebska Agnieszka, Szajnert Danuta (2015), Wstęp [w:] Literatura prze-pisana. Od „Hamleta” do „slashu”, red. A. Izdebska, D. Szajnert, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Joosen Vanessa (2011), Critical and Creative Perspectives on Fairy Tales. An Intertextual Dialogue between Fairy-Tale Scholarship and Postmodern Retellings, Wayne State University Press, Detroit.
Kaczyńska Barbara (2018), „Because he’s worth it”: Heroization of the male rescuer in retellings of the „Sleeping Beauty” tale type, „Humanistyka i Przyrodoznawstwo” nr 24, DOI: 10.31648/hip.2598.
Kostecka Weronika (2014), Baśń postmodernistyczna: przeobrażenia gatunku. Intertekstualne gry z tradycją literacką, Wydawnictwo Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Warszawa.
Kostecka Weronika (2016), Baśniowe herstory. Postmodernistyczne strategie reinterpretacyjne Angeli Carter, Tanith Lee i Emmy Donoghue, „Creatio Fantastica” nr 2, https://creatiofantastica.wordpress.com/basniowe-herstory-postmodernistyczne-strategie-reinterpretacyjne-angeli-carter-tanith-lee-i-emmydonoghue [dostęp: 16.02.2026].
Kostecka Weronika (2025), Disneyfikacja literatury young adult: powieściowe retellingi baśni z perspektywy postfeministycznej, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 2, DOI: 10.26485/ZRL/2025/68.2/2.
Kowalczyk Kamila (2015), Sfilmuję ci bajeczkę… Pornograficzne adaptacje baśni na przykładzie „Czerwonego Kapturka” [w:] Bękarty X muzy. Filmowe adaptacje materiałów nieliterackich, red. P. Dudziński, R. Dudziński, K. Kowalczyk, Stowarzyszenie Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej „Trickster”, Wrocław.
Kowalczyk Kamila (2015), Antagoniści we współczesnych renarracjach baśni na przykładzie czarownicy z „Jasia i Małgosi” braci Grimmów, „Przegląd Humanistycznych” nr 3.
Kowalczyk Kamila (2015), I żyła długo… i ciągle na nowo — sposoby przekształcania baśni o Czerwonym Kapturku w kulturze współczesnej. Analiza wybranych przykładów, „Literatura i Kultura Popularna” t. XXI.
Kowalczyk Kamila (2016), Baśń w zwierciadle popkultury. Renarracje baśni ze zbioru „Kinder- und Hausmärchen” Wilhelma i Jakuba Grimmów w przestrzeni popularnej, Stowarzyszenie Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej „Trickster”, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław.
Kowalczyk Kamila (2017), Czy wszyscy znają Jasia i Małgosię? Problem kanonu baśniowego na przykładzie baśni ze zbioru „Kinder- und Hausmärchen” Wilhelma i Jakuba Grimmów, „Er(r)go. Teoria–Literatura–Kultura” nr 2.
Kowalczyk Kamila (2017), Transformacje wzorców baśniowych w literaturze dziecięcej obecnej na współczesnym rynku wydawniczym, „Literatura i Kultura Popularna” t. XXIII.
Kroeber Karl (1992), Retelling/rereading: The Fate of Storytelling in Modern Times, Rutgers University Press, Nowy Brunszwik.
Lasoń-Kochańska Grażyna (2004), Córki Penelopy. Kobiety wobec baśni i mitu, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” nr 3.
Lasoń-Kochańska Grażyna (2005), Kora, Demeter i inne: córki ojców, córki matek, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” nr 4.
Lasoń-Kochańska Grażyna (2014), Od Penelopy do Inanny i z powrotem. Kobiece strategie opowiadania mitu i baśni, „Literatura i Kultura Popularna” t. XX.
Lubawa Katarzyna (2021), Rekonstrukcja historii Tristana i Izoldy w „Maladie” Andrzeja Sapkowskiego w kontekście postmodernistycznych tendencji literatury fantasy, „Bibliotekarz Podlaski” nr 3.
Markiewicz Henryk (1989), Literatura a mity [w:] H. Markiewicz, Literaturoznawstwo i jego sąsiedztwa, Warszawa.
Matuszko Kinga (2023), „Bycie kobietą to krwawa harówka” — pseudofeministyczne kreacje bohaterek współczesnych retellingów na przykładzie „Północy w Everwood” M.A. Kuzniar, „Dydaktyka Polonistyczna” nr 9, DOI: 10.15584/dyd.pol.18.2023.22.
Matuszko Kinga (2024), „Clever girls are never much appreciated” — a pseudofeminist attempt to (re)define the role of women in fairy tales retellings: The Surface Breaks by Louise O’Neill and Beasts and Beauty: Dangerous Tales by Soman Chainani, „Tematy i Konteksty” nr 14, DOI: 10.15584/tik.2024.19.
Matuszko Kinga (2024), Kopciuszek idzie na wojnę? Fallocentryzm a pseudofeminizm w baśniowej dystopii (na przykładzie Cinderella Is Dead Kalynn Bayron), „Paidia i Literatura” nr 6, DOI: 10.31261/PiL.2024.06.01.
Matuszko Kinga (2024), „Po raz pierwszy zobaczyła kogoś równie czarnego jak ona” — inkluzywność w przekładzie intralingwalnym baśni (na przykładzie wybranych opowiadań ze zbioru Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie Somana Chainaniego), „Między Oryginałem a Przekładem” nr 3, DOI: 10.12797/MOaP.30.2024.65.01.
Matuszko Kinga (2026), Między stereotypami — krytyka patriarchatu i „nowe” wzorce męskości w postfeministycznych retellingach young adult, „Er(r)go. Teoria–Literatura–Kultura” nr 1 [w druku].
Matuszko Kinga, Głos Mikołaj (2026), “So, they killed Cassandra first ‘cause she feared the worst” – bohaterki retellingów mitów w najnowszej literaturze kobiet z kręgu anglosaskiego w ujęciu (post)feministycznym, Rzeszów [w druku].
Matuszko Kinga, Głos Mikołaj (2026), Czy Meduza nadal się śmieje? – (post)feministyczna demonstryfikacja Gorgony we współczesnych anglosaskich retellingach, „Wielogłos” nr 3 [w druku].
Mik Anna (2016), Postmodernistyczne Bestie. Transformacje wizerunku baśniowego „potwora” [w:] Czytanie menażerii, red. A. Mik, P. Pokora, M. Skowera, Wydawnictwo Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Warszawa.
Mikinka Aleksandra (2020), Retelling mitów i legend w słowiańskiej fantastyce, „Ruch Literacki” z. 5.
Mikinka Aleksandra (2024), Retelling słowiańskich mitów i polskich legend w twórczości Witolda Jabłońskiego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” nr 1, DOI: 10.18778/1505-9057.68.11.
Nawrocka Weronika (2024), Współczesne racjonalizowanie mitów. Klątwa królowej Pazyfae w nowożytnej prozie polskiej, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 1, DOI: 10.26485/ZRL/2024/67.1/16.
Olkusz Ksenia (2018), Transfikcjonalność w literaturze, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 1, DOI: 10.26485/ZRL/2018/61.1/12.
Pekaniec Anna (2020), Jak przerobić baśnie na zaangażowane utopie? Twórczość prozatorska Angeli Carter, „Dzieciństwo. Literatura i Kultura” nr 1.
Piechota Dariusz (2015), Reaktywacje dziewiętnastowieczności w najnowszej literaturze popularnej, „Tematy i Konteksty” nr 5, https://journals.ur.edu.pl/tematyikonteksty/article/view/2072 [dostęp: 16.02.2026].
Płuciennik Jarosław (2024), Ewolucja opowiadania od storytellingu do storysellingu i z powrotem. Paradoksy i wstępne rozpoznania terminologiczne, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” nr 2, DOI: 10.26485/ZRL/2024/67.2/26.
Poniatowska Iwona (2021), Retelling: kilka uwag w kontekście „opowiadania na nowo” literackiego dziedzictwa dziewiętnastego wieku [w:] Reaktywacje dziewiętnastowieczności, red. A. Dunin-Dudkowska, D. Piechota, A. Trześniewska-Nowak, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Lublin.
Saja Krystian (2021), Retelling w historiach alternatywnych, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis” nr 9, HDL: 11716/12112.
Sapkowski Andrzej (2011), Retelling, czyli „jak to było naprawdę” [w:] A. Sapkowski, Rękopis znaleziony w smoczej jaskini, wyd. II rozsz., SuperNowa, Warszawa.
Schanoes Veronica (2014), Fairy tales, myth, and psychoanalytic theory: Feminism and retelling the tale, Routledge, Londyn, DOI: 10.4324/9781315581859.
Skowera Maciej (2016), Postmodernistyczny retelling baśni — garść uwag terminologicznych, „Creatio Fantastica” nr 2, https://creatiofantastica.wordpress.com/postmodernistyczny-retellingbasni-garsc-uwag-terminologicznych [dostęp: 16.02.2026].
Skowera Maciej (2013), Baśń i baśniowość w kulturze popularnej początku XXI w. Moda — trend — postmodernizm, Uniwersytet Warszawski [praca magisterska].
Stephens John, McCallum Robyn (1998), Retelling Storie, Framing Culture. Traditional Story and Metanarratives in Children’s Literature, Routledge, Nowy Jork.
Szmigiero Katarzyna (2017), Against dichotomy: a revisionist retelling of the Sleeping Beauty story in „Maleficent” [w:] Witches and Angels, red. A. Stanecka, A. Kwiatkowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia w Piotrkowie Trybunalskim, Piotrków Trybunalski.
Szmigiero Katarzyna (2023), Wężowe włosy Meduzy. Adaptacje i interpretacje mitu [w:] Gady w literaturze, kulturze, języku i mediach, red. E. Borkowska, A. Borkowski i in., Instytut Kultury Regionalnej i Badań Literackich, Siedlce.
Szmigiero Katarzyna (2024), „Kirka ich dotyka różdżką — i do świńskiego zapędza karmnika”. Zamiana towarzyszy Odyseusza w świnie u Homera i w wybranych współczesnych anglojęzycznych retellingach eposu [w:] Świnia w literaturze, kulturze, języku i mediach, red. E. Borkowska, A. Borkowski i in., Instytut Kultury Regionalnej i Badań Literackich, Siedlce.
Surdy Dorota (2016), Męskość jako kategoria kulturowa w retellingu baśni o Śpiącej Królewnie Orsona Scotta Carda, „Literatura Ludowa” nr 4/5.
Świetlicki Mateusz (2024), Reinterpretacje „Anne of Green Gables” Lucy Maud Montgomery we współczesnej literaturze anglojęzycznej [w:] 110 lat „Anne of Green Gables”, red. A. Kwiatkowska, E. Rajewska, A. Wieczorkiewicz, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
Walińska Marzena (2003), Mitologia w staropolskich cyklach sielankowych, Gnome — Wydawnictwa Naukowe i Artystyczne, Katowice.
Wieczorek Lidia (2023), Prze-pisywanie w literaturze najnowszej. Upominanie się o kobiece prawa w antologii „Ziarno granatu”, „Acta Neophilologica” nr 1, DOI: 10.31648/an.8683.
Zatorska Matylda (2014), Odbieranie spokoju Penelopie. Mit opowiedziany na nowo w „Penelopiadzie” Margaret Atwood [w:] Obszary polonistyki. Język. Kultura. Literatura, red. J. Pasterska, M. Kułakowska, A. Antas, K. Krzysztoń, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
