KILKA UWAG O POEMACIE PROZĄ LUB POEMAT PROZĄ JAKO LITERACKI MIRAŻ
W niniejszym artykule omówiona zostanie historia poematu prozą we Francji od XIV wieku po wiek XIX. W tradycji francuskiej porowatość granic oddzielających prozę od wiersza otworzyła niezliczone możliwości poruszania się między tymi dwoma formalnymi kategoriami, jakie stanowią proza i poezja. Choć dzieło Télémaque [Przygody Telemacha] (1699) Fénelona jest już określane jako „poezja prozą”, autor artykułu chciałby się dowiedzieć, dlaczego od 1869 roku, kiedy ukazał się Le Spleen de Paris [Paryski splin] Baudelaire’a, oksymoroniczne wyrażenie „poemat prozą” zaczęło określać gatunek literacki sam w sobie i dlaczego „poezja prozą” zaczęła zajmować centralne miejsce w twórczości literackiej od końca XIX wieku. W tekście postawione zostaje także pytanie, dlaczego poemat prozą jest niemal niemożliwy do zdefiniowania. Artykuł sugeruje kilka odpowiedzi na te pytania w odniesieniu do literatury francuskiej. Résumé Dans l’article nous tenons à évoquer l’histoire du poème en prose, en France, depuis le XIVe siècle. Dans la tradition française, la porosité des limites séparant la prose et les vers a ouvert d’innombrables passerelles entre ces deux catégories formelles. On parle déjà de « poésie en prose » à propos du Télémaque (1699) de Fénelon, par exemple. Cependant, on voudrait savoir pourquoi la formule oxymorique « poème en prose » se met, à partir de 1869 – année qui voit la publication du Spleen de Paris de Baudelaire –, à désigner un genre littéraire à part entière. Pourquoi la « poésie en prose » occupe-t-elle une place centrale dans la création littéraire, à partir de la fin du XIXe siècle ? Nous posons aussi dans cet article la question : pourquoi le poème en prose est-il presque impossible à définir ? En retraçant l’histoire du poème en prose dans la littérature française, le présent article suggère quelques réponses à ces questions. MOTS-CLÉS Littérature française ; poème en prose ; tradition ; genre littéraire ; histoire du genre ; XIXe siècle Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
POEMAT PROZĄ JAKO CIĄG OBRAZÓW SPRZED EPOKI KINEMATOGRAFU. OPISYWANIE BLAKNĄCEGO CIĄGU OD „NOCNEGO KACPRA" (1842) DO „ILUMINACJI" (1895)
Na początku XIX wieku wynalazki nowych narzędzi optycznych wstrząsają zwyczajnym obrazem świata, a poemat prozą stara się odzwierciedlić tę optyczną rewolucję, odrywając się od metrum i rymów, a także koncentrując się na wizualnej sile tekstu. Fantasmagoria Étienne’a-Gasparda Robertsona, przerażający pokaz latarni magicznych stworzony w Paryżu w latach 90. XVIII wieku, wiążąca się ze snami i pierwszym doświadczeniem kolei, stanowi punkt odniesienia w dziewiętnastowiecznej kulturze optycznej. Niniejszy artykuł pokazuje, w jaki sposób fuzja idei i obrazów, zainspirowana blaknięciem fantasmagorii, wzmacnia poetycki sposób tworzenia w Un Rêve [Sen] Aloysiusa Bertranda (1842) i Métropolitain [Metropolia] (1895) Arthura Rimbauda, dzięki charakterystycznej dla pierwszych poematów prozą próbie zakłócenia gatunku. LE POÈME EN PROSE, UN DÉFILÉ D’IMAGES PRÉ-CINÉMATOGRAPHIQUE ? ÉCRIRE LE FONDU ENCHAÎNÉ, DE GASPARD DE LA NUIT (1842) AUX ILLUMINATIONS (1895) Résumé À l’aube du XIXe siècle, de nouveaux dispositifs optiques bouleversent l’image ordinaire du monde ; le poème en prose chercherait à traduire cette révolution optique, en se déta­chant des mètres et des rimes pour se consacrer à la puissance visuelle du texte. Associée au rêve ou à l’expérience du train, la fantasmagorie d’Étienne-Gaspard Robertson, spectacle horrifique de lanterne magique créé à Paris dans les années 1790, fait figure de référent dans la culture optique du XIXe siècle. Cet article montre comment la fusion d’idées-images, s’inspirant du fondu enchaîné de la fantasmagorie, structure le mode de poéticité d’Un Rêve d’Aloysius Bertrand (1842) et de Métropolitain d’Arthur Rimbaud (1886), dans une quête de dérèglement caractéristique des premiers poèmes en prose. MOTS-CLÉ Fantasmagorie ; hallucination ; rêve ; Arthur Rimbaud ; Aloysius Bertrand ; fondu ; vues fondantes ; intermédialité ; pré-cinéma ; temporalité Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
U POCZĄTKÓW POLSKIEGO POEMATU PROZĄ. O DWÓCH ZAPOMNIANYCH UTWORACH NA ŁAMACH „CHIMERY” ZENONA PRZESMYCKIEGO
Artykuł prezentuje dwa zapomniane poematy prozą. Ukazały się one na łamach najważniejszego pisma polskiego modernizmu, „Chimery”, pod redakcją Zenona Przesmyckiego-Miriama. Autor przesuwa granicę pojawienia się poematów prozą w twórczości poety Aleksandra Szczęsnego o kilka lat wcześniej niż funkcjonuje ona w literaturze przedmiotu. Badacz rozpoznaje utwory Marii Zawieyskiej jako napisane przez Laurę Pytlińską, córkę Marii Konopnickiej. Prezentuje też mało znany cykl Zdzisława Dębickiego, poety i krytyka, który związany był z „Tygodnikiem Ilustrowanym”. Artykuł uzupełnia i poszerza ustalenia monografii dotyczących poematów prozą i wskazuje, że na łamach „Chimery” gatunek ten był, w porównaniu z innymi pismami literackimi, bardzo często wykorzystywany. AU DÉBUT DU POÈME EN PROSE POLONAIS. À PROPOS DE DEUX ŒUVRES OUBLIÉES DANS « CHIMERA » [CHIMÈRE] DE ZENON PRZESMYCKI Résumé Cet article présente deux poèmes en prose oubliés. Ils furent publiés dans les pages de la revue la plus importante du modernisme polonais, « Chimera », éditée par Zenon Przesmycki-Miriam. L’auteur repousse les limites de l’émergence des poèmes en prose dans l’œuvre du poète Aleksander Szczęsny à quelques années avant qu’ils ne fonctionnent dans la littérature spécialisée sur le sujet. Le chercheur identifie les oeuvres de Maria Zawieyska comme étant celles de Laura Pytlińska, la fille de Maria Konopnicka. Il présente une série de poèmes peu connue de Zdzisław Dębicki, poète et critique associé à « Tygodnik Ilustrowany ». L’article complète et élargit les conclusions des monographies sur le poème en prose et indique que dans les pages de « Chimera », ce genre était très souvent employé en comparaison aux autres revues littéraires. MOTS-CLÉS « Chimera » ; Zenon Przesmycki-Miriam ; Maria Zawieyska [Laura Konopnicka-Pytlińska] ; Zdzisław Dębicki Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski. Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski.
ŚWIAT WYOBRAŻONY W PROZIE LIRYCZNEJ BOLESŁAWA LEŚMIANA: „LEGENDY TĘSKNOTY"
Przedmiot omówienia stanowią opowieści poetyckie Bolesława Leśmiana zawarte w zbio­rze Legendy tęsknoty. Podjęta została próba interpretacji mało znanych utworów Leśmiana w odwołaniu do antropologicznych badań nad wyobraźnią twórczą Gilberta Duranda i Gastona Bachelarda. Analiza polega na wyodrębnieniu figur wyobrażeniowych tworzą­cych układy strukturalne dzieła literackiego oraz prześledzeniu, w jaki sposób funkcjo­nują one w tekście i jakiemu przetworzeniu uległy w wyobraźni twórcy. Analiza świa­ta wyobrażonego w cyklu Legendy tęsknoty prowadzi do wniosku, że Bolesław Leśmian sięga do starych narracji (eposy archaiczne, mity, baśnie), w których świat wyobrażeń ma charakter schizomorficzny (obrazy antagonistyczne porządkuje zasada diairesis). Wy­obraźnia Leśmiana modyfikuje twórczo kulturowy kod symboliczno-mityczny typowy dla schizomorficznej orientacji wyobraźni. Zastosowanie Durandowskiej perspektywy antro­pologicznych struktur wyobraźni pozwala zauważyć w tekstach Leśmiana persewerację jako zasadę porządkowania obrazów, które są figurami cierpienia. Perseweracja obrazów cierpienia służy spotęgowaniu rozpaczy, bohaterowie jego opowieści poetyckich uosabiają antropologiczny model homo patiens. Wszystkie te zabiegi artystyczne prezentują antro­pologię tragiczną bohaterów i prowadzą do określonego efektu, jakim jest estetyczna ka­tegoria smutku. LE MONDE IMAGINÉ DANS LA PROSE LYRIQUE DE BOLESŁAW LEŚMIAN : LEGENDY TĘSKNOTY [LÉGENDES DE LA NOSTALGIE] Resumé Le sujet de cette étude est constitué des contes poétiques de Bolesław Leśmian contenus dans le recueil Legendy tęsknoty [Légendes de la nostalgie]. Une tentative d’interpréta­tion des œuvres peu connues de Leśmian est faite en référence aux recherches anthro­pologiques sur l’imagination créatrice de Gilbert Durand et Gaston Bachelard. L’ana­lyse consiste à isoler les figures imaginaires qui composent les systèmes structurels d’une œuvre littéraire et à retracer leur fonctionnement dans le texte et le type de traitement qu’elles ont subi dans l’imagination de l’auteur. L’analyse du monde imaginaire dans le cycle Légendes de la nostalgie permet de conclure que Bolesław Leśmian s’inspire de récits anciens (épopées archaïques, mythes, contes de fées), dans lesquels le monde imaginaire est de nature schizomorphe (les images antagonistes sont ordonnées selon le principe de la diairesis). L’imagerie de Leśmian modifie de manière créative le code culturel symbolico--mythique typique de l’orientation schizomorphe de l’imagination. L’application de la perspective de Durand sur les structures anthropologiques de l’imagination permet de remarquer la persévération dans les textes de Leśmian comme principe d’ordonnancement des images qui sont des figures de la souffrance. La persévération des images de la souf­france sert à intensifier le désespoir ; les protagonistes de ses récits poétiques incarnent le modèle anthropologique de l’homo patiens. Tous ces procédés artistiques mettent en scène l’anthropologie tragique des protagonistes et aboutissent à un effet, qui est la catégorie esthétique de la tristesse. MOTS-CLÉS Bolesław Leśmian ; Legendy tęsknoty [Légendes de la nostalgie] ; prose lyrique ; poème en prose ; mythe ; symbole ; structures anthropologiques de l’imaginaire ; Gilbert Durand ; Gaston Bachelard Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
DOROTA MASŁOWSKA A ZACIERANIE SIĘ GRANIC GATUNKOWYCH: MIĘDZY SLAMEM A HIP-HOPEM, MIĘDZY POEZJĄ, TEATREM I PROZĄ
Artykuł, po zaprezentowaniu różnic pomiędzy slamem a rapem i hip-hopem, przedstawia porównanie dwóch wybranych hybrydowych powieści Doroty Masłowskiej, Paw królo­wej (Masłowska 2005) i Inni ludzie (Masłowska 2018). Najpierw przedstawione zosta­ją zabiegi prozodyczne, dokonane prze autorkę na tych pozornie prozatorskich tekstach (rytm, rymy, podział na wersy, aliteracje, itp.). Następnie pokazane jest, na czym polega teatralność tych powieści oraz ich oralność wtórna. W wyniku porównania tych dwóch, odległych od siebie o 13 lat publikacji, można stwierdzić, iż nawet jeśli Masłowska w spo­sób jawny nie odwołuje się do slamu (co czyni w wypadku rapu), to jej twórczość na przestrzeni lat przechodzi od sfery oddziaływania hip-hopu w kierunku slamu właśnie, wykazując przy tym, jak dalece zatarte są we współczesnej literaturze granice gatunkowe. DOROTA MASŁOWSKA ET LA POROSITÉ DES GENRES : ENTRE SLAM ET HIP-HOP, ENTRE POÉSIE, THÉÂTRE ET PROSE Résumé Après avoir présenté les différences entre le slam, le rap et le hip-hop, l’article se consacre à la comparaison entre deux romans hybrides de Dorota Masłowska, Paw królowej [Tchatche ou crève] (Masłowska 2005) et Inni ludzie [Les autres gens] (Masłowska 2018). Dans un premier temps sont présentés les procédés prosodiques que l’auteure met en oeuvre dans ces textes supposément en prose (rythme, rime, division en vers, allitération, etc.). Ensuite sont démontrées la théâtralité de ces romans et leur oralité secondaire. À la suite de la comparaison de ces deux publications, séparées de 13 ans l’une de l’autre, il est possible de conclure que, même si Masłowska ne se réfère pas ouvertement au slam (ce qu’elle fait dans le cas du rap), son travail au fil des années se déplace de la sphère de l’influence du hip-hop vers celle du slam, démontrant à quel point les frontières entre les genres sont floues dans la littérature contemporaine. MOTS-CLÉS Dorota Masłowska ; hip-hop ; slam ; roman ; Paw królowej [Tchatche ou crève] ; Inni ludzie [Les autres gens] Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
NARRACJA ZDEFAMILIARYZOWANEGO REALIZMU. ADAM KACZANOWSKI
Adam Kaczanowski to poeta, prozaik i performer, który znany jest z dociążonych narra­cyjnie form wierszowych. W swoim artykule autorka argumentuje na rzecz tezy, że synkre­tyzm rodzajowy stanowi w jego twórczości jeden ze sposobów opowiadania się za specy­ficznie (Brechtowsko) rozumianym realizmem w sztuce. Do analizy poezji autora Stanów wykorzystane zostały koncepty zaczerpnięte z książki Marka Fishera Dziwaczne i osobliwe. UNE NARRATION DU RÉALISME DÉFAMILIARISÉ. ADAM KACZANOWSKI Résumé Adam Kaczanowski est un poète, prosateur et performeur connu pour ses formes poétiques narrativement pondérées. Dans cet article, l’autrice plaide en faveur de la thèse selon laquelle le syncrétisme des genres est l’une des manières par lesquelles il prône une compréhension spécifique (brechtienne) du réalisme dans l’art. Pour analyser la poésie de Kaczanowski dans Stany [Les États], l’autrice de l’article utilise des concepts tirés du livre Wierd and eerie de Mark Fisher (édition polonaise de 2023). MOTS-CLÉS Adam Kaczanowski ; réalisme ; étrange ; genres littéraires Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
„ŚMIAĆ SIĘ DO ŁEZ” ALBO HUMOR W POLSKICH I BELGIJSKICH POÈMES EN PROSE XXI WIEKU
Humor nieczęsto jest wykorzystywany w rejestrze poetyckim, ale ujawnia się w niektórych utworach, np. w poematach prozą. Celem niniejszego artykułu jest przyjrzenie się funkcjonowaniu humoru i zrozumienie jego roli w poematach prozą francuskojęzycznej poezji belgijskiej i polskiej poezji XXI wieku. Analizie i porównaniu poddanych zostaje sześć wierszy, autorów takich jak: Frédéric Saenen, Grzegorz Wróblewski, Christophe Van Rossom, Julia Szychowiak, Timotéo Sergoï i Marcin Pierzchliński. Na koniec podjęto próbę zidentyfikowania podobieństw i różnic między obiema badanymi literaturami, zrozumienia mechaniki oraz intencji stojących za wykorzystaniem humoru w gatunku poematu prozą w świetle m.in. Freudowskich i Baudelaire’owskich koncepcji humoru i śmiechu, a ostatecznie zrozumienia tego, co w omawianych poematach prozą pozwala wyrazić humor. « RIRE À EN PLEURER » OU L’HUMOUR DANS LES POÈMES EN PROSE POLONAIS ET BELGES DU XXIe SIÈCLE Résumé L’humour n’est pas souvent utilisé dans le registre poétique, pourtant il se dévoile dans certains poèmes, par exemple dans certains poèmes en prose. Le but de cet article est d’observer le fonctionnement et de comprendre le rôle de l’humour dans les poèmes en prose issus de la poésie belge francophone et polonaise du XXIe siècle. Six poèmes sont analysés et comparés – les textes de Frédéric Saenen, Grzegorz Wróblewski, Christophe Van Rossom, Julia Szychowiak, Timotéo Sergoï et Marcin Pierzchliński. Pour finir, il s’agira de constater les points communs et différences entre les deux littératures abordées, de saisir la mécanique et l’intention derrière l’utilisation de l’humour dans le cadre du genre du poème en prose à la lumière, entre autres, des idées freudiennes et baudelairiennes sur l’humour et le rire, et enfin de comprendre ce que l’humour permet d’exprimer dans ces poèmes en prose. MOTS-CLÉS Poème en prose ; humour ; poésie belge ; poésie polonaise ; Frédéric Saenen ; Grzegorz Wróblewski ; Christophe Van Rossom ; Julia Szychowiak ; Timotéo Sergoï ; Marcin Pierzchliński
REFLEKSJE NA TEMAT PISANIA O TEKŚCIE MÓWIONYM: TWÓRCZE, OZNAJMUJĄCE I TEMATYCZNE PERSPEKTYWY
Niniejszy artykuł ma na celu zbadanie twórczych, oznajmujących i tematycznych aspektów tekstu mówionego Léonory Miano Ce qu’il faut dire [To, co trzeba powiedzieć] (Miano 2019). W szczególności autor bada układ graficzny i jego funkcje w tekście, konstrukcję etosu, który ma na celu stworzenie tekstowej podróży zakorzenionej w analizie relacji między Europą a kontynentem afrykańskim, a także osobiste zaangażowanie Miano w kwestie współczesnego, postkolonialnego świata. POUR UNE RÉFLEXION SUR L’ÉCRIT POUR LA PAROLE : PERSPECTIVES CRÉATIVES, ÉNONCIATIVES ET THÉMATIQUES Résumé Cet article vise à étudier les aspects créatifs, énonciatifs et thématiques de l’écrit pour la parole de Léonora Miano Ce qu’il faut dire (Miano 2019). Nous étudierons en particulier la disposition graphique et ses fonctionnalités dans le texte, la construction d’un éthos qui vise à la construction d’un parcours textuel ancré dans l’analyse du rapport entre l’Europe et le continent africain, ainsi que l’engagement personnel face aux enjeux du monde contemporain et postcolonial. MOTS-CLÉS Écrit pour la parole ; Léonora Miano ; continent africain Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
MORFOLOGIA I EWOLUCJA STANÓW SKUPIENIA: LIRYZM – NARRACYJNOŚĆ – OPOWIEŚĆ POETYCKA W POEMACIE PROZĄ I NIE TYLKO
Autorka omawia relację między liryzmem a narracyjnością poematu prozą oraz rozważa, na ile złożony charakter tej relacji pomaga w lepszym zrozumieniu, czym jest opowieść poetycka (le récit poétique) w tej formie literackiej. Zastanawia się również, czy narrację poetycką w slamie można uznać za kontynuację opowieści poetyckiej w poemacie prozą. Stawia hipotezę, że powstanie slamu interpretować można raczej jako reakcję na wywołaną przez hegemonię wiersza wolnego, dyspersję poetyckiego „ja”. MORPHOLOGIE ET ÉVOLUTION DES ÉTATS D’AGRÉGATION : LYRISME – NARRATION – RÉCIT POÉTIQUE DANS LE POÈME EN PROSE ET AU-DELÀ DES GENRES Résumé Dans cet article, l’autrice aborde la relation entre le lyrisme et la narrativité du poème en prose, et considère dans quelle mesure la nature complexe de cette relation permet de mieux comprendre ce qu’est le récit poétique dans cette forme littéraire. Elle se demande également si le récit poétique dans un texte de slam peut être considéré comme une continuation du récit poétique du poème en prose. L’autrice émet l’hypothèse que l’émergence du slam peut plutôt être interprétée comme une réaction à la dispersion du « je » poétique provoquée par l’hégémonie du vers libre. MOTS-CLÉS Poème en prose ; lyrisme ; narrativité ; histoire poétique ; slam ; vers libre Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
„TRAM WPOPSZEK" STRONICY. „PSZEMIANA" I NARRACJE POETYCKIE JERZEGO JANKOWSKIEGO
Tematem artykułu są poetyckie narracje zamieszczone w tomie Tram wpopszek ulicy au­torstwa Jerzego Jankowskiego, a wraz z nimi nieoczywiste relacje pomiędzy prozą i poezją, które ujawniają się w całym tomie pierwszego polskiego futurysty. Te pograniczne formy opisane zostają w perspektywie różnych tradycji poematu prozą, a analizy koncentrują się na tym, w jaki sposób w poetyckich narracjach Jankowskiego dochodzi do splotu inspi­racji modernistycznych, symbolistycznych i awangardowych, widocznych w nawiązaniach do gatunków dziennikarskich i publicystycznych, tradycji poematów prozą Charles’a Bau­delaire’a i Arthura Rimbauda, poezji Tadeusza Micińskiego oraz eksperymentów futury­stycznych F.T. Marinettiego. Szczegółowej interpretacji poddany zostaje jeden z poema­tów prozą Jankowskiego, zatytułowany Pszemiana, w którym na plan pierwszy wysuwają się zwierzęcy bohaterowie, a wraz z nimi kolejne interteksty, prowadząc do nieoczekiwa­nych wniosków co do szczególnego typu przenikania się form poetyckich i prozatorskich w twórczości Jankowskiego oraz ich metamorfoz. LE TRAM ATRAVÈR DE PAGE. PSZEMIANA [TRANSFORMACION] ET AUTRES RÉCITS POÉTIQUES DE JERZY JANKOWSKI Résumé Cet article se concentre sur les récits poétiques inclus dans le volume Tram wpopszek ulicy [Le Tram atravèr la rue] de Jerzy Jankowski et sur les relations non évidentes entre prose et poésie qui se révèlent tout au long du tome du premier futuriste polonais. Ces formes frontalières sont décrites à travers la perspective des différentes traditions du poème en prose, et les analyses se concentrent sur la manière dont les récits poétiques de Janko­wski tissent des liens entre les inspirations modernistes, symbolistes et avant-gardistes, comme en témoignent les références aux genres journalistiques, à la tradition des poèmes en prose de Charles Baudealaire et d’Arthur Rimbaud, à la poésie de Tadeusz Miciński et aux expérimentations futuristes de F.T. Marinetti. Le poème en prose de Jankowski, intitulé Pszemiana [Transformacion], dans lequel les protagonistes sont des animaux, est particulièrement mis en avant, ainsi que les phénomènes intertextuels qui en découlent. Ce poème est analysé en détail et conduit à des conclusions inattendues au sujet d’un type particulier d’interpénétration des formes poétiques et prosaïques de l’oeuvre de Jankowski et de leurs métamorphoses. MOTS-CLÉS Avant-garde ; futurisme ; Jerzy Jankowski ; poème en prose ; métamorphose Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
WYRAZIĆ TRAUMĘ: POEMAT PROZĄ I SYNTEZA SZTUK W „NATURA NATURANS. NATURA NATURATA” ALEKSANDRA DOBROLUBOWA
Artykuł stawia w centrum analizy intermedialny charakter poematu prozą oraz jego zdolność do wyrażania traumy w zbiorze Natura Naturans. Natura Naturata rosyjskiego symbolisty Aleksandra Dobrolubowa. Synteza form ekspresji właściwych muzyce, malarstwu i poezji przezwycięża problem niewyrażalności traumatycznego doświadczenia. EXPRIMER LE TRAUMATISME : LE POÈME EN PROSE ET LA SYNTHÈSE DES ARTS DANS NATURA NATURANS. NATURA NATURATA D’ALEXANDRE DOBROLIOUBOV Résumé L’article examine la nature intermédiale du poème en prose et sa capacité à articuler le traumatisme dans le recueil Natura Naturans. Natura Naturata du symboliste russe Alexandre Dobrolioubov. La synthèse des formes d’expression propres à la musique, à la peinture et à la poésie permet de surmonter le problème de l’ineffabilité de l’expérience traumatique. MOTS-CLÉS Poème en prose ; traumatisme ; modernité ; symbolisme russe ; aphasie ; intermédialité ; Alexandre Dobrolioubov Cet article a été traduit du français et du russe vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego i rosyjskiego na język polski przez Dorotę Walczak--Delanois i Yoanę Ganowski.
Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez jego autora – Wacława Rapaka. Ewolucja poezji w XIX wieku, gdzie szczególne znaczenie miała rewolucja, jaką stanowiło pojawienie się poematu prozą, pociągnęła za sobą istotne zmiany. Z jednej strony osłabiły one pozycję liryzmu/liryczności i, co więcej, regularności, z drugiej – pozwoliły na dominację poematu opisowego i poematu narracyjnego. Un certain Plume [Niejaki Piórko] Henriego Michaux skłania mnie do postawienia hipotezy, że szczególnie w tej grupie tekstów autorstwa Michaux można dostrzec cechy opowiadania, którego struktura spełnia wymogi funkcji poetyckiej. HENRI MICHAUX ET SES POÈMES EN PROSE Résumé L’évolution de la poésie au XIXe siècle, marquée par la révolution provoquée par l’apparition du poème en prose, a conduit à des changements qui, d’une part, ont affaibli la position du lyrisme et de la régularité et, d’autre part, ont permis la domination du poème descriptif et du poème narratif. Un certain Plume d’Henri Michaux m’amène à émettre l’hypothèse que, particulièrement dans cet ensemble de textes du poète, il est possible de discerner des caractéristiques du récit, dont la structure répond aux principes de la fonction poétique. MOTS-CLÉS Henri Michaux ; poésie ; poème en prose ; fonction poétique
SLAM POETYCKI JAKO FORMA LITERACKIEGO ZAANGAŻOWANIA. WYPOWIEDZI SLAMERSKIE W ŚWIETLE CELÓW ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ONZ
W latach 80. XX wieku narodziło się zjawisko slamu poetyckiego, które przekroczyło granice druku i akademickiej oceny, stając się globalnym ruchem literackim. W ciągu niespełna 30 lat slam poetycki rozwinął się od lokalnego spotkania artystycznego w Chicago do międzynarodowej platformy, wspieranej przez multilateralne projekty realizowane w obiegu pozainstytucjonalnym, najczęściej za pośrednictwem organizacji pozarządowych, jak World Poetry Slam Organisation. Slam poetycki rozwija się jako narzędzie społecznej refleksji i aktywizacji obywatelskiej. Ze względu na to, że funkcjonuje poza instytucjami kultury i akademią, do jego badania potrzeba uwzględnienia kontekstu społecznego – zróżnicowania estetyk, umiejętności twórców oraz szerokiego spektrum poruszanych tematów. Wiersze slamowe nie tylko wyrażają indywidualne doświadczenia, ale także odzwierciedlają społeczne i kulturowe konteksty. Wymagają świadomego podejścia badawczego opartego na „słuchaniu i patrzeniu”, czyli aktywnym uczestnictwie w procesie twórczym, obcując z twórcą i tworzywem podczas turnieju slamerskiego. Celem artykułu jest analiza wypowiedzi slamerskich z trzech turniejów: Ogólnopolskich Mistrzostw Slamu Poetyckiego (Poznań, Polska), la Coupe du Monde de Slam de Poésie (Paryż, Francja) i World Poetry Slam Championship (Bruksela, Belgia) z uwzględnieniem wątków społecznych zebranych w ramach Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, czyli globalnych zadań stawianych przed państwami i ich mieszkańcami, które mogą wpłynąć na polepszenie jakości życia w 2030 roku. LE SLAM POÉTIQUE COMME FORME D’ENGAGEMENT LITTÉRAIRE. LE SLAM PRONONCÉ À LA LUMIÈRE DES OBJECTIFS DE DÉVELOPPEMENT DURABLE DE L’ONU Résumé Dans les années 1980, le phénomène de la poésie slam est apparu, dépassant les frontières de la littérature imprimée et de l’évaluation académique pour devenir un mouvement littéraire mondial. En moins de trente ans, la poésie slam est passée d’un simple rassemblement artistique local à Chicago à une plateforme à portée internationale, soutenue par des projets multilatéraux menés dans des cercles non institutionnels, souvent par l’intermédiaire d’organisations non gouvernementales telles que la World Poetry Slam Organisation. La poésie slam se développe comme un outil de réflexion sociale et d’engagement civique. La poésie slam fonctionnant en dehors des institutions culturelles et universitaires, son étude nécessite la prise en compte du contexte social, de la diversité des esthétiques, des compétences des créateurs et du large éventail de sujets abordés. Les poèmes slam n’expriment pas seulement des expériences individuelles, mais reflètent également des contextes sociaux et culturels, exigeant une approche de recherche consciente basée sur « l’écoute et l’observation », autrement dit la participation active au processus créatif, en interagissant avec le créateur et le matériel lors d’un tournoi de slam. L’objectif de cet article est d’analyser les performances slamés de trois tournois : le Championnat national de poésie slam (Poznań, Pologne), la Coupe du Monde de Slam de Poésie (Paris, France) et le World Poetry Slam Championship (Bruxelles, Belgique), en tenant compte des thèmes sociaux recensés dans le cadre des objectifs de développement durable des Nations unies – ces tâches globales fixées pour les nations et leurs habitants, et qui sont susceptibles d’influencer l’amélioration de leur qualité de vie d’ici 2030. MOTS-CLÉS Slam de poésie ; ONU (Nations unies) ; multimodalité ; textologie ; activisme littéraire Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
DYSKURS MEDIALNY WOKÓŁ SLAMU POETYCKIEGO W POLSCE W LATACH 2004–2024
Artykuł opisuje dyskurs medialny wokół slamu poetyckiego w Polsce i przedstawia analizy tekstów opublikowanych w „Gazecie Wyborczej”, cyfrowym magazynie „Mały Format” oraz na stronach internetowych wydawnictwa Biuro Literackie i blogu literaturoznawcy, dr. Grzegorza Jędrka. Badania opierają się na metodologii analizy dyskursu, wykorzystując narzędzie Wydźwięk do oceny emocjonalnego wydźwięku tekstów oraz ekspresywizmów pozytywnych i negatywnych w nich zawartych. Dyskurs slamu poetyckiego interpretowany jest jako działanie społeczne, które kształtuje opinię publiczną i przyczynia się do redefinicji poezji oraz tworzenia wspólnoty. Artykuł podkreśla zmienność w ocenie slamu przez różnych krytyków literackich oraz wpływ mediów na kształtowanie dyskursu publicznego na ten temat. Dodatkowo, opisane są kolejne etapy rozwoju dyskursu, począwszy od publikacji w 2004 roku artykułów Igora Stokfiszewskiego i Jerzego Jarniewicza, aż po powrót dyskusji na łamy mediów w 2024 roku. LE DISCOURS MÉDIATIQUE AUTOUR DU SLAM DE POÉSIE EN POLOGNE ENTRE 2004 ET 2024 Résumé L’article décrit le discours médiatique autour du slam de poésie en Pologne, tout en analysant les textes publiés dans « Gazeta Wyborcza », dans le magazine numérique « Mały Format », sur le site web de la maison d’édition Biuro Literackie et le blog du spécialiste en littérature, dr Grzegorz Jędrek. La recherche est basée sur la méthodologie de l’analyse du discours, au moyen de l’outil « Wydźwięk » pour évaluer les nuances émotionnelles des textes et les expressivités positives et négatives qu’ils contiennent. Le discours sur la poésie slam est interprété comme une activité sociale qui façonne l’opinion publique tout en contribuant à la redéfinition de la poésie et à la création d’une communauté. L’article souligne la variabilité de la perception du slam par les différents critiques littéraires et l’influence des médias dans la formation du discours public sur le sujet. Les étapes de la progression du développement du discours sont également décrites, en commençant par la publication des articles d’Igor Stokfiszewski et de Jerzy Jarniewicz en 2004, pour terminer avec le retour de la question dans les médias en 2024. MOTS-CLÉS Discours ; discours des médias ; analyse du discours ; slam de poésie ; Clarin-PL ; tonalité émotionnelle Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
„OPOWIADAM/OBLICZAM SWE PRZEŻYCIA JAK DESZCZ CIOSÓW”: OBMYŚLANIE ZWIĄZKU MIĘDZY AUTOFIKCJĄ A TWÓRCZOŚCIĄ RAPERA AKHENATONA
Artykuł przedstawia analizę korpusu złożonego ze strof i utworów francuskiego rapera Akhenatona w odniesieniu do pojęcia autofikcji przedstawionego pierwotnie przez Serge’a Doubrovsky’ego i przeformułowanego przez innych badaczy (Philippe Gasparini, Philippe Vilain). Chociaż rap jako gatunek muzyczny nie do końca pasuje do autofikcji jako kategorii gatunkowej, sama autofikcja, rozumiana jako problematyzacja relacji między procesem pisania a „ja” lirycznym za pośrednictwem języka, znajduje w niektórych utworach rapu istotną, współczesną aktualizację. Rozpoczynam od analizy relacji między specyficznym językiem a autonarracją Akhenatona w odniesieniu do poetyckiego pojęcia merde, które dotyczy kilku kategorii gramatycznych, różnych pozycji w wersach, a nawet szerzej: zwiększonego semantycznie pola fekaliów. Przedstawiam również studium narracji przejścia rapera od zwykłego, anonimowego życia do statusu znanego artysty. Chcąc wydobyć na jaw „kontinuum” między życiem a rapem, uprawomocniam analizą przedstawianych utworów fakt, że organizacja tekstowa, tak jak sposób jej artykulacji („przygoda języka”) wspólnie budują narrację Akhenatona-siebie („język pewnej przygody”). « JE CONTE/COMPTE MON VÉCU COMME UNE PLUIE DE COUPS » : PENSER LE RAPPORT ENTRE L’AUTOFICTION ET L’ŒUVRE DU RAPPEUR AKHENATON Résumé Mon article propose l’analyse d’un corpus composé de morceaux et de couplets du rappeur français Akhenaton à la lumière de la notion d’autofiction telle qu’initialement proposée par Serge Doubrovsky et reformulée par d’autres (Philippe Gasparini, Philippe Vilain). Bien que le rap en tant que genre musical ne s’accorde pas tout à fait avec l’autofiction comme catégorie générique, l’autofiction en tant que problématisation des rapports entre écriture et soi par le langage trouve dans certaines oeuvres de rap une actualisation contemporaine pertinente. J’analyse d’abord le rapport entre un langage spécifique et la mise en récit de soi chez Akhenaton à travers la notion poétique de merde, qui se décline sous plusieurs classes grammaticales, positions dans les couplets, voire par un champ sémantique de la fécalité élargi. Je présente ensuite une étude de la mise en récit du passage, chez le rappeur, d’une vie ordinaire et anonyme au statut d’artiste. S’agissant de mettre au jour le continu entre la vie et le rap, je fais valoir par mon approche des oeuvres que l’organisation textuelle et la mise en voix de ce texte spécifiques (« l’aventure du langage ») construisent solidairement le récit de soi d’Akhenaton (« le langage d’une aventure »). MOTS-CLÉS Autofiction ; rap français ; Akhenaton ; poétique ; texte ; voix ; flow Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
SLAM: ETYKA UCIELEŚNIENIA. NA PRZYKŁADZIE TWÓRCZOŚCI MARIE DARAH
Tekst slamowy trwa nie dłużej niż trzy minuty i jest wykonywany przez osobę, która go napisała przed publicznością, bez scenografii, muzyki, sprzętu czy kostiumu. Egalitarna i minimalistyczna estetyka, oparta na zjawisku ucieleśnienia slamu (poetyckie „ja” odpowiada „ja” osoby poetyckiej) stanowi prawdziwe pole badań nad homologią między stylem życia a poetyckim stylem pisania. Co więcej, główną zasadą slamu jest polityczne zrozumienie, etyka, która leży u podstaw jego żywej estetyki. Emancypacyjna moc slamu wynika zatem z dwóch definiujących go aspektów: zasad i formy. Charakteryzując się pewną formalną wolnością, ta poetycka autonarracja przeciwstawia się klasycznej poezji, ponieważ odmawia ustanowienia apriorycznych zasad estetycznych. Istnieje jednak wiele formalnych dziedzictw związanych z oralnością, potrzebą zapamiętywania lub dosłownym tłumaczeniem słowa „slam”, które znaczy tyle, co „trzasnąć” lub „uderzyć”. Estetyczne cechy slamu wyjaśniają, dlaczego wydaje się on siłą napędowej rewolucji w belgijskiej poezji. Niniejsze studium slamu analizuje przypadek Marie Darah, młodej belgijskiej osoby slamerskiej. Jeden ze slamowanych i opublikowanych zbiorów poezji lub autonarracji przez ową osobę slamerską – „ono”, jest przykładem tej estetyki ucieleśnienia i ujawnia zjawisko, które z niej wynika: ponowne poznanie siebie i innych. LE SLAM : UNE ÉTHIQUE DE L’INCARNATION. L’EXEMPLE D’UNE ŒUVRE DE MARIE DARAH Résumé Un texte de slam ne dure pas plus de trois minutes, il est scandé par la personne qui l’a écrit, devant un public, sans décor, musique, matériel ou costume. Esthétique égalitaire et minimaliste, fondée sur un phénomène d’incarnation (le « je » poétique correspond au « je » du ou de la poète·sse), le slam représente alors un véritable terrain d’investigation sur l’homologie entre style de vie et style d’écriture poétique. De plus, le slam a pour règle principale une entente politique, une éthique qui fonde son esthétique vivante. Son pouvoir émancipateur tient donc à deux de ses aspects définitionnels : ses principes et sa forme. Caractérisée par une certaine liberté formelle, ce récit – de soi – poétique s’oppose à la poésie classique en ce qu’il refuse de poser des règles esthétiques a priori. Mais nombreux sont les héritages formels liés à l’oralité, à la nécessité de mémoriser ou de « claquer », « percuter » (traduction littérale du mot). Les caractéristiques esthétiques du slam expliquent alors en quoi il apparaît comme moteur d’une révolution dans le champ de la poésie belge. Cette étude stylistique du slam prendra comme cas de figure celui de Marie Darah, jeune slameur·se belge. Car un de ses recueils poétiques ou récits de soi slamés et publiés par iel est exemplaire de cette esthétique de l’incarnation et révélateur d’un phénomène qui en découle : la re-connaissance de soi et des autres. MOTS-CLÉS Slam ; éthico-esthétique ; sociologie de la littérature ; théories des genres et intersectionnalité ; marginalisation ; réappropriation ; Marie Darah Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
„MÓWIĄC NIE TYLKO DO SIEBIE”. POEMAT PROZĄ I GŁOS JULII HARTWIG
Artykuł poświęcony jest oryginalnej koncepcji poematu prozą Julii Hartwig, charakte­rystycznej formie jej miniatur literackich ujawniających znaczenie głosu (praktyk mó­wienia) i wymiaru wokalności. Autor skupia się na dyskursie i sposobie intermedialnego współtworzenia zapisu oraz interpretacji podwójnego archiwum literatury na tle tradycji poematu prozą. W centrum jego uwagi pozostaje tom poezji Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą, a zwłaszcza tytułowy wiersz, w trzech różnych wersjach (w Wierszach wy­branych z 2014 roku z dołączoną autorską realizacją głosową). Ustalenia dotyczące zna­czenia autorskiej realizacji głosowej i sensu formuły Julii Hartwig prowadzą do próby no­wego usytuowania literackich miniatur. Zaproponowana interpretacja „poezji okruchów” ujawnia, po pierwsze, skomplikowany status poematu prozą uprawianego przez Hartwig i zarazem istotny punkt odniesienia dla jej koncepcji poezji w ogóle, a po drugie – w szer­szym kontekście – problem literatury intermedialnej w dzisiejszej kulturze akuzmatycznej. « EN PARLANT NON SEULEMENT À SOI-MÊME ». LE POÈME EN PROSE ET LA VOIX DE JULIA HARTWIG Résumé Cet article est consacré au concept original du poème en prose de Julia Hartwig, forme caractéristique de ses miniatures littéraires, qui révèlent l’importance de la voix (la pratique de la parole) et la vocalité. L’auteur se concentre sur le discours et la manière dont s’articulent la co-création intermédiale de l’écriture et l’interprétation d’une double archive littéraire dans le contexte de la tradition du poème en prose. Son attention se porte plus précisément sur le recueil de poésie Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą [En parlant non seulement à soi-même. Poèmes en prose], et en particulier sur le poème éponyme du recueil, dans ses trois versions différentes (dont celle tirée de Wiersze wybrane [Poèmes choisis] de 2014, qui est accompagnée d’une interprétation vocale de la poétesse). Les conclusions concernant la portée de l’interprétation vocale de l’auteure et le sens de la formule de Julia Hartwig permettent d’esquisser une nouvelle approche de ses miniatures littéraires. L’interprétation proposée de la « poésie des miettes » révèle d’une part le statut complexe du poème en prose pratiqué par Hartwig, et d’autre part un point de référence important pour comprendre sa conception de la poésie en général. Dans un contexte plus large, elle soulève également la question de la littérature intermédiale dans la culture acousmatique actuelle. MOTS-CLÉS Julia Hartwig ; poème en prose ; voix ; écoute ; culture acousmatique Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
WSPÓŁCZESNY FRANCUSKI POEMAT PROZĄ: DOŚWIADCZENIE JĘZYKOWE I PRZESTRZENNE
Robert Marteau, Jacques Ancet i Jean-Louis Giovannoni zaproponowali wspólne „doświadczenie poetyckie prozą”, którego cechę charakterystyczną stanowi jego zakotwiczenie w przestrzeni. Poemat prozą jest w takiej perspektywie interakcją zachodzącą między doświadczeniem życiowym a doświadczeniem językowym. Tym samym, pozwala na pracę nad percepcją przestrzeni i nad odczuwanymi doznaniami. Owe doświadczenia wskazują wymiar idealny wymienianych obszarów geograficznych (terytoriów), karmiąc jednocześnie wyobraźnię przestrzenną czytelnika. W istocie, praca nad językiem pozwala na zróżnicowanie rytmów i struktur po to, by czytelnik nie był tylko odbiorcą pewnego nietuzinkowego lub osobistego doświadczenia przestrzeni, ale by jego wyobrażenie tych miejsc uległo tym samym modyfikacji. LE POÈME EN PROSE CONTEMPORAIN FRANÇAIS : UNE EXPÉRIENCE DE LANGAGE ET UNE EXPÉRIENCE SPATIALE Résumé Robert Marteau, Jacques Ancet et Jean-Louis Giovannoni ont proposé des oeuvres poétiques en prose qui partagent la particularité de s’ancrer dans un espace. Le poème en prose est une interaction entre une expérience de vie et une expérience de langage, il permet alors de travailler sur la perception de l’espace et sur les sensations ressenties. Ces expériences témoignent de la dimension idéelle des territoires évoqués tout en nourrissant l’imaginaire spatial du lecteur. En effet, le travail sur la langue permet de varier les rythmes et les structures afin que le lecteur ne soit pas seulement le récepteur d’une expérience de lieux peu communs ou personnels mais que son imaginaire de ces lieux en soit modifié. MOTS-CLÉS Prose ; poème ; expérience de langage ; expérience spatiale ; imaginaire ; géographicité Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
SPOTKANIE Z POETYKĄ JEANA-CHARLES’A VEGLIANTE
Artykuł odnosi się do publikacji zatytułowanej De la prose au cœur de la poésie [O prozie w sercu poezji], umieszczonej w bibliografii zaproszenia na konferencję Od poematu pro­zą… Jej autor, Jean-Charles Vegliante, profesor uniwersytecki, jest zarówno dyrektorem grupy badawczej pracującej nad wspólnym dziełem, jak i przede wszystkim poetą. Bardzo wcześnie zainteresował się on problemem relacji między poezją a prozą, o czym świadczą jego utwory, zwłaszcza te z czasów „laboratorium poezji” u Elia Pagliaraniego w Rzymie w latach 80. RENCONTRE AVEC LA POÉTIQUE DE JEAN-CHARLES VEGLIANTE Résumé L’article se réfère d’emblée à la publication intitulée De la prose au cœur de la poésie figu­rant dans la bibliographie commune du colloque. Son auteur, Jean-Charles Vegliante, Professeur des Universités, Directeur de Recherche du groupe ayant travaillé à cet ouvrage collectif, est avant tout un poète. Très tôt, il s’intéresse à la problématique du rapport entre la poésie et la prose, comme en témoignent ses compositions, notamment celles écrites quand il fréquentait le « laboratoire de poésie » de Elio Pagliarani à Rome dans les années 1980. MOTS-CLÉS Poésie ; métamorphose ; prose ; paréidolie ; France ; Italie ; Jean-Charles Vegliante ; Elio Pagliarani ; Charles Baudelaire ; Edoardo Sanguineti Cet article a été traduit du français vers le polonais par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
MIĘDZY LITERATURĄ A BOTANIKĄ. KONCEPCJA „SZCZEPIENIA” TEKSTU MICHAELA MARDERA ORAZ PRZYCZYNEK DO JEJ ZASTOSOWANIA W ANALIZIE TEKSTU LITERACKIEGO
Celem artykułu jest wykazanie, że heterogeniczna proza Urszuli Zajączkowskiej stanowi przykład „szczepienia” tekstu według teorii Michaela Mardera. Ramy teoretyczne bada­nia, zarysowane w pierwszej części tekstu, wyznaczają krytyczne studia nad roślinami, zainteresowane wszelkimi hybrydycznymi formami myślenia i pisania o roślinnych orga­nizmach. W drugiej części artykułu opisuję jedno z ujęć takiej hybrydyzacji: teorię „szcze­pienia” tekstu i myśli, sformułowaną przez Michaela Mardera, centralną figurę światowej humanistyki zorientowanej na rośliny. Pojęcie to znajduje swoje praktyczne zastosowanie w części trzeciej, w której wykazuję zaistnienie w zbiorze esejów Patyki, badyle Urszuli Zajączkowskiej wzbogacenie dyskursu botanicznego wprowadzonego poprzez przeszcze­pienie doń wybranych strategii literackich. ENTRE LITTÉRATURE ET BOTANIQUE : LE CONCEPT DE « GREFFE » DE MICHAEL MARDER ET LA CONTRIBUTION DE SON APPLICATION À L’ANALYSE DE TEXTES LITTÉRAIRES Résumé Cet article vise à illustrer comment la prose hétérogène d’Urszula Zajączkowska sert d’exemple de « greffe » textuelle, telle qu’elle a été conceptualisée par Michael Marder. Le cadre théorique de l’étude, présenté dans la première section, s’inspire des études critiques sur les plantes, qui explorent toutes les formes hybrides de pensée et d’écriture sur les organismes végétaux. Je décris ensuite l’un de ces cadres théoriques : la théorie de la « greffe » de texte et de pensée, proposée par Michael Marder, figure éminente des sciences humaines axées sur les plantes. Ce concept est appliqué de manière pratique dans la troisième section, où je montre comment le recueil d’essais d’Urszula Zajączkowska, Patyki, badyle [Bâtons, tiges], enrichit cognitivement le discours botanique en y greffant des stratégies littéraires spécifiques. MOTS-CLÉS Urszula Zajączkowska ; Michael Marder ; études critiques sur les plantes ; texte-greffe Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
POETYCKIE ĆWICZENIA W ZMYSŁOWOŚCI: POÈMES EN PROSE BERTHE DELÉPINNE (1902–2001)
Twórczość Berthe Delépinne (1902–2001) stanowi nadal teren niezbadany. Jedną z jej ulubionych form ekspresji są poematy prozą, w których nawiązuje do figury obserwatora i Baudelairowskiego flâneura, uruchamiając literacki potencjał zmysłowego poznania. Jej intymny, zminiaturyzowany świat przedstawiony przywodzi także na myśl prozę Brunona Schulza. LES SENS À L’ÉPREUVE : POÈMES EN PROSE DE BERTHE DELÉPINNE (1902–2001) Résumé L’œuvre de Berthe Delépinne (1902–2001) constitue toujours un terrain non examiné. Une de ses formes d’expression privilégiées sont les poèmes en prose, dans lesquels l’auteure noue des liens avec la figure de l’observateur, le flâneur de Baudelaire, en activant le potentiel littéraire de la connaissance au travers des sens. Son monde intime en miniature fait penser également à la prose de Bruno Schulz. MOTS-CLÉS Poème en prose ; mémoire ; Berthe Delépinne ; sens ; flâneur ; Charles Baudelaire ; lyrique de la langue française ; Bruno Schulz
MIĘDZY MUZYCZNĄ IMPROWIZACJĄ A ZAPISEM AUTOMATYCZNYM: „JAZZOWANIE” STYLU POETYCKIEGO WEDŁUG ROBERTA GOFFINA
Artykuł został przetłumaczony z języka francuskiego na język polski przez jego autorkę – Agnieszkę Kukuryk. Robert Goffin (1898–1984), belgijski pisarz o wielu talentach, zanurza czytelnika w świat, w którym muzyka i literatura harmonijnie się przenikają. Jego wiersze, przesycone modernizmem i surrealizmem, zgłębiają zawiłości ludzkiej duszy poprzez długie, prozatorskie wersy inspirowane jazzem i jego filozofią improwizacji. Poeta, według Goffina, musi odważyć się przekroczyć granice języka, łącząc słowa, aby stworzyć burzliwe spotkania, które ujawniają głębię nieświadomości. Jego pisarstwo, porównywane do twórczości Apollinaire’a, wyróżnia się płynnością i synkopowanym rytmem, oferując czytelnikowi wyjątkowe doznania. Niniejsze studium analizuje znaczące miejsce jazzu w twórczości Goffina, gdzie muzyka wykracza poza granice literatury, ucieleśniając pragnienie wolności artystycznej i społecznej, a jednocześnie eksplorując zakamarki podświadomości. ENTRE L’IMPROVISATION MUSICALE ET L’ÉCRITURE AUTOMATIQUE : « JAZZIFIER » LE STYLE POÉTIQUE SELON ROBERT GOFFIN Résumé Robert Goffin (1898–1984), écrivain belge aux multiples talents, plonge le lecteur dans un univers où musique et littérature se mêlent harmonieusement. Ses poèmes, empreints de modernisme et de surréalisme, explorent les méandres de l’âme humaine à travers des vers longs et prosaïques, influencés par le jazz et sa philosophie de l’improvisation. En effet, pour Goffin, le poète doit oser défier les limites du langage, fusionner les mots pour créer des rencontres tumultueuses qui révèlent les profondeurs de l’inconscient. Son écriture, comparée à celle d’Apollinaire, se distingue par sa fluidité et son rythme syncopé, offrant au lecteur une immersion sensorielle unique. Cette étude se penche sur la place prépondérante du jazz dans l’œuvre de Goffin, où la musique transcende les frontières de la littérature pour incarner un désir de liberté artistique et sociale, tout en explorant les recoins du subconscient. MOTS-CLÉS Robert Goffin ; improvisation ; jazz ; automatic writing
LEWE STRONY WIDOKÓW – STRATEGIE POETYCKIEJ DESKRYPCJI W POEMATACH PROZĄ JERZEGO FICOWSKIEGO
Artykuł jest, osadzoną w zaczerpniętych z analizowanych tekstów kategoriach: spodu, le­wej strony i nicowania, lekturą trzech poematów prozą z tomu Amulety i definicje Jerzego Ficowskiego. Referuje podstawowe założenia nurtu czytania powierzchniowego (surface reading) i w świetle dyskutowanej w jego ramach opozycji powierzchni i głębi proponuje rozwinięcie znanej ze strukturalistycznych pism formuły chwytu poetyckiego. Diagnozuje autorską strategię deskryptywną opartą na literackim geście nicowania słów i rzeczy, doko­nywanym dzięki połączeniu środków poetyckich (amulety) oraz będącego żywiołem prozy opisu (definicje). Na podstawie tej podwójności ukazuje poematy prozą Ficowskiego jako literacki odpowiednik fizycznej dynamiki ruchu (obchodzenia przedmiotu zainteresowa­nia, jego podnoszenia i obracania), pozwalającej na zmianę perspektywy, która umożliwia wielowymiarowe, przestrzenne widzenie rzeczy. LES REVERS DES VUES – STRATÉGIES DE DESCRIPTION POÉTIQUE DANS LES POÈMES EN PROSE DE JERZY FICOWSKI Résumé Cet article constitue une lecture de trois poèmes en prose du volume Amulety i definicje [Amulettes et définitions] de Jerzy Ficowski, sur base des catégories du dessous, du côté gauche et de la réversion des faces, tirées des oeuvres analysés. Le texte aborde les hypothèses fondamentales du courant de la lecture de surface (surface reading) et, à la lumière de l’opposition entre surface et profondeur discutée dans ce cadre, propose un développement de la formule de la saisie poétique issue des écrits structuralistes. L’auteure analyse la stratégie descriptive employée, basée sur le geste littéraire consistant à emboîter les mots et les choses en combinant les procédés poétiques (amulettes) et la description, élément essentiel de la prose (définitions). Sur la base de cette dualité, la chercheuse considère les poèmes en prose du poète comme l’équivalent littéraire de la dynamique physique du mouvement (tourner autour de l’objet d’intérêt, le soulever et le retourner) permettant un changement de perspective qui rend possible une vision multidimensionnelle et spatiale des choses. MOTS-CLÉS Descriptivisme littéraire ; poème en prose ; Jerzy Ficowski ; présence ; surface reading ; tournant descriptif Cet article a été traduit du polonais vers le français par Dorota Walczak-Delanois et Yoana Ganowski. Artykuł został przetłumaczony z języka polskiego na język francuski przez Dorotę Walczak-Delanois i Yoanę Ganowski.
„RYBKA, KTÓREJ NIC NIE CHCE”. POSTSEKULARNY POEMAT PROZĄ (PRZYPADEK POLSKI)
Celem artykułu jest analiza możliwości ustalenia wyznaczników gatunkowych postseku­larnego poematu prozą, przedstawienie jego charakterystyki oraz prześledzenie jego głów­nych tendencji rozwojowych w literaturze polskiej po 1945 roku. Tematycznym moty­wem przewodnim poddanych analizie poematów prozą – utworów Stanisława Barańczaka (Ryba), Krystyny Miłobędzkiej (Małe mity), Jakuba Kornhausera (Poniedziałek, św. sumik z Opatkowic) oraz Barbary Klickiej (Sieć czwarta) – jest motyw ryby, uruchamiający bo­gatą symbolikę religijną i liczne biblijne interteksty. W analizowanych poematach prozą zostają one zdekonstruowane i zreinterpretowane, w efekcie czego utwory te stają się ra­czej opowieściami o sekularyzacji konfesyjnie pojmowanego chrześcijaństwa niż o jego żywotności. « UN PETIT POISSON, QUE RIEN NE VEUT ». LE POÈME EN PROSE POST-SÉCULIER (DANS LE CONTEXTE POLONAIS) Résumé L’objectif de cet article est d’analyser la possibilité d’établir des déterminants du genre du poème en prose post-séculaire, de présenter ses caractéristiques et de retracer ses principales tendances de développement dans la littérature polonaise après 1945. Le thème principal des poèmes en prose analysés – les oeuvres de S. Barańczak Ryba [Poisson], K. Miłobędzka Małe mity [Petits mythes], J. Kornhauser Poniedziałek, św. sumik z Opatkowic [Lundi, st Poisson-chat de Opatkowice] et B. Klicka Sieć czwarta [Quatrième filet] – est le motif du poisson, qui active un riche symbolisme religieux et de nombreux motifs intertextuels bibliques. Dans les poèmes en prose analysés, ces motifs sont déconstruits et réinterprétés, de sorte que les oeuvres deviennent des histoires sur la sécularisation du christianisme confessionnel plutôt que sur sa vitalité. MOTS-CLÉS Poème en prose ; post-sécularisme ; Stanisław Barańczak ; Krystyna Miłobędzka ; Jakub Kornhauser ; Barbara Klicka